Marciszów

Pierwsze wzmianki o wsi Marciszów pochodzą z 1305 roku. Była to wieś prywatna, własność rycerska, która z czasem rozrosła się. Kolejno właścicielami Marciszowa byli: ród rycerski von Zedlizów, po wojnie 30-to letniej Tgeorg Ernst von Berg a następnieGeorg Sigismund von Tschirnhaus. W 1706 roku wieś kupił hr. Rzeszy Hans Henrich III von Hochberg.

Rozwój Marciszowa ściśle związany był z rozwojem przemysłu w początkowym okresie tkactwo, następnie poszukiwania i próby wydobycia węgla kamiennego, w 1790 roku powstała kopalnia "Hoffnung" z której pozyskiwano piryty dla witrolejni, dalszy rozwój wiązał się z powstaniem kolei gdyż w 1867 roku przeprowadzono tędy linię kolejową łączącą Wałbrzych z Jelenią Górą i zbudowano tu stację kolejową, która w późniejszym czasie stała się ważnym węzłem komunikacyjnym.

Dziś jest rolniczo - przemysłową wsią, usytuowaną w dolinie Bobru, kultywującą dawne tradycje tkackie - zakłady lniarskie. W okresie II Wojny Światowej działała w Marciszowie filia obozu Gross-Rosen.

Niewątpliwym zabytkiem Marciszowa jest gotycki kościół św. Katarzyny powstały w 1378 roku. Wewnątrz na uwagę zasługuje gotyckie sanktuarium i stół ołtarzowy pochodzące z XIV wieku. Z XVI wieku pochodzą kunsztowne całopostaciowe płyty o charakterze późnorenesansowym, w jego skład wchodzi oryginalna, częściowo z drewna i kryta gontem wieża i renesansowe nagrobki.

Na uwagę zasługuje również kościół Niepokalanego Serca N.M.P. wzniesiony w 1840 roku. Klasycystyczny kościół parafialny, późny barok i neobarok. W pobliżu leśniczówki dwa wspaniałe jawory i okazały dąb stanowią pomniki przyrody.

Kościół św. Katarzyny
W Marciszowie stoją obok siebie dwa kościoły. Starszy z nich kościół św. Katarzyny wzmiankowany był już po raz pierwszy w 1335 roku. Obecna budowla kościoła pochodzi prawdopodobnie z 1378 roku. Był on przebudowany w XVI i połowie XIX wieku oraz dwukrotnie w wieku XX. Po roku 1945 nie był już żytkowany.

Zbudowany jako orientowany, w wydzielonym prostokątnym prezbiterium. Ma kwadratową wieżę ustawioną na osi kościoła z drewnianą nadbudową i zwieńczoną wysokim ostrosłupowym szczytem. Nakryty jest dwuspadowym dachem obecnie pokrytym blachą. Bryła nosi znamiona architektury tyrolskiej.

Wewnątrz zachowały się pozostałości pierwotnego wypasażenia. Są między innymi pozostałości gotyckiego ołtarza z XIV w. Na zewnątrz w mury kościoła wstawiono zespół kilkunastu kamiennych renesansowych płyt nagrobnych rodziny von Zedlitz. Pochodzą one z lat 1573–1580. Na cmentarzu otaczającym kościół zachowały się stare nagrobki pochodzące nawet z XIX wieku.

Stacja kolejowa w Marciszowie
Kolej do Marciszowa dotarła w roku 1867 z Jeleniej Góry. Jako pierwszą wybudowano linię Śląskiej Kolei Górskiej z Jeleniej Góry do Dzietrzychowa (dziś Wałbrzych Główny). Potem uruchamiano kolejno linie do Złotoryji w 1895 roku, do Bolkowa i Strzegomia w 1899 roku i do Kamiennej Góry w 1914 roku. Tak duża stacja węzłowa otrzymała odpowiedniej wielkości budynek. Wybudowano go w ostatnim ćwierćwieczu XIX wieku. Ciekawe są również przejścia podziemne i wiaty na peronach. Budowa stacji przyczyniła się do silnego rozwoju wsi. W okresie międzywojennym linie do Wałbrzycha, Jeleniej Góry i Kamiennej Góry zostały zelektryfikowane. Ponowna elektryfikacja linii Wałbrzych - Jelenia Góra nastąpiła w 1966 roku. Niestety ostatnie lata przynioły upadek polskich kolei a z nim i stacji w Marciszowie. Nieczynne są już linie do Złotoryi i Bolkowa. W roku 2001 zamknięto linię do Kamiennej Góry i Lubawki. A stacja jest już tylko zwykłą stacją przelotową.

Podobnie jak do Marciszowa i tu kolej dotarła w 1867 roku. Jednak Sędzisław wsześniej, bo już w 1869 roku został stacją węzłową. W tym roku bowiem uruchomiono linię do Lubawki. Kolej przydała znaczeniu wsi. Przybyło tu wówczas mieszkańców, kolej dawała bowiem i pracę, i mieszkanie. Już pod koniec XIX wieku wybudowano budynek zawiadowcy. Potem powstało całe osiedle kolejowe. Kolejnym bardzo ciekawym obiektem w tym zespole jest duży budynek z wieżyczką po drugiej stronie torów. Powstał on w okresie elektryfikacji w początkach XX wieku, a mieścił urządzenia do przesyłania energii elektrycznej.